Από τα cultural clusters στα creative clusters: Ο ρόλος του αστικού σχεδιασμού και το παράδειγμα της Βαρκελώνης/
From cultural clusters to creative clusters: the role of urban planning and the Barcelona example
(text in greek only)
Angeliki Zervou, Sociology of Culture, MSc in Cultural Management, 2012
Αντικείμενο της εργασίας είναι η σχέση μεταξύ πολιτιστικών πολιτικών, οικονομικής ανάπτυξης και αρχιτεκτονικής/αστικού σχεδιασμού στο πλαίσιο των νέων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών των αστικών κέντρων. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι πολιτικές που σχετίζονται με την κουλτούρα, τη δημιουργικότητα και τη διαχείριση της γνώσης αποκτούν αποφασιστικό ρόλο στην επίτευξη όχι μόνο πολιτιστικών σκοπών, αλλά και γενικότερων σκοπών κοινωνικής συνοχής, οικονομικής και αστικής ανάπτυξης, μεταβάλλοντας ταυτόχρονα το ρόλο των τοπικών κυβερνήσεων και της ιδιωτικής επιχειρηματικής πρωτοβουλίας. Με τις διαδικασίες αυτές, η αρχιτεκτονική και ο αστικός σχεδιασμός ενσωματώνονται στις αναπτυξιακές στρατηγικές πόλεων και περιφερειών ως μέσο προώθησης της εικόνας της πόλης, ανανέωσης της αστικής ζωής και ανάπτυξης των πολιτιστικών βιομηχανιών σαν νέο ανερχόμενο τομέα οικονομικής δραστηριότητας. Στο πλαίσιο των πολιτικών αυτών, το μοντέλο των συνεργατικών σχηματισμών(clusters) υιοθετείται συχνά από τους διαμορφωτές των πολιτιστικών αναπτυξιακών στρατηγικών λόγω της έμφασης του στη χωρική διάσταση της επιχειρηματικότητας και του στρατηγικού πλεονεκτήματος. Από το τέλος της δεκαετίας του ’90, η επιρροή των θεωριών της δημιουργικότητας στις πολιτιστικές πολιτικές οδηγεί τις πόλεις στην υιοθέτηση πολιτικών ανάπτυξης του δημιουργικού τομέα και δημιουργία creative clusters προκειμένου να προσελκύσουν εργατικό δυναμικό και νέες επενδύσεις.
Μέσα σε
αυτά τα πλαίσια λοιπόν, δημιουργούνται πλήθος ερωτημάτων και ζητημάτων σχετικά
με την εφαρμογή των πολιτικών. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το ερώτημα του ποιοι
παράγοντες τελικά συμβάλλουν στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις πολιτιστικές
πολιτικές και το σχεδιασμό των cultural
και creative clusters. Είναι πάντοτε πολιτικές που
επιβάλλονται από πάνω προς τα κάτω ή μπορεί να προκύπτουν και από τις
κοινότητες της εκάστοτε πόλης/περιοχής;
Επιπλέον,
προέρχονται από ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον πολιτισμό και την ανάπτυξη
πολιτιστικών αξιών ή είναι μια προσπάθεια μετατροπής του πολιτισμού αλλά και
της ίδιας της πόλης σε καταναλωτικό προιόν;
Πόσο
αποτελεσματική είναι τελικά η στρατηγική δημιουργίας cultural ή creative clusters; Ποιος είναι ο κύριος σκοπός της
και σε ποιους απευθύνεται;
Τι
συνέπειες έχουν αυτές οι πολιτικές και αυτή η χρήση του αστικού σχεδιασμού για
τους ίδιους τους κατοίκους της πόλης; Συνεπάγονται πάντα διαδικασίες gentrification και βίαιης μετακίνησης πληθυσμών
από τις περιοχές στις οποίες εφαρμόζεται η πολιτική ή μπορεί να είναι και
προϊόντα συμμετοχικού σχεδιασμού;
